![\"\"](\"https:\/\/lokalmagasinet.no\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/800px-Ulike_aviser.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
(Illustrasjon: LM Arkivfoto)<\/p>\n
Av Johann Roppen, stipendiat, Universitetet i Bergen\/H\u00f8gskulen i Volda<\/strong><\/p>\n Kronikk i «N\u00e6rpressa», utgjeven av LLA, sommaren 2000<\/i><\/p>\n I sjakk er det slik at b\u00f8nder er dei fleste og minste brikkene p\u00e5 brettet. Sidan dei er s\u00e5 mange og ikkje s\u00e5 veldig sterke vert dei ofte ofra n\u00e5r spelarane trur det kan styrke sjansane til \u00e5 vinne spelet. Dette vert kalla ein gambit. P\u00e5 den andre sida kan b\u00f8ndene ogs\u00e5 avgjere spelet om dei til d\u00f8mes vert flytta over p\u00e5 andre sida av brettet og dermed p\u00e5 Pok\u00e9mon-vis blir forvandla til andre og sterkare brikker.<\/strong><\/p>\n Det er mange likskapar mellom b\u00f8ndene si rolle i sjakkspelet og f\u00e5dagsavisenes rolle i avis-sjakk spelet aviskonserna i mellom. Sm\u00e5 lokalaviser har vorte etablert og lagt ned av omsyn til andre aviser og konsernas overordna m\u00e5lsettingar. Men p\u00e5 den andre sida har lokalaviser ogs\u00e5 n\u00f8kkelposisjonar som har gjort dei til viktige brikkar i det lange sjakkspelet om marknadsmakt i Avis-Noreg.<\/p>\n Det er mange som vil spele. Dei rikaste spelarane er A-pressen og Orkla, som har nasjonale ambisjonar. Adresseavisen og Harstad Tidende er regionale konsern, medan V\u00e5rt Land eig nokre f\u00e5 aviser p\u00e5 Sunnm\u00f8re.<\/p>\n I avis-sjakk kan ein b\u00e5de kj\u00f8pe og selje brikker og sette nye brikker inn i spelet. Og det skjer. Med eit par unntak er alle dei st\u00f8rre brikkene – dei store avisene – alt kj\u00f8pte av konserna. Men framleis er dei fleste b\u00f8ndene ikkje kj\u00f8pte – eller kanskje til sals. Og \u00e5 etablere nye aviser er fritt fram for den som har r\u00e5d.<\/p>\n Her skal eg peike p\u00e5 tre roller lokalaviser kan ha for konserna og for \u00e5 halde fast p\u00e5 analogien til sjakk har eg kalla dei for gambit, sjakk og Pok\u00e9mon-varianten.<\/p>\n Gambit: N\u00e5r lokalaviser vert ofra<\/i><\/strong><\/p>\n Ein gambit er eit offer. Ein brikke vert ofra for at spelaren totalt sett skal oppn\u00e5 ein betre posisjon i spelet. I avis-sjakk er det mange d\u00f8me p\u00e5 at lokalaviser har vorte ofra. Ski Avis vart etablert av A-pressen og konkurrerte med \u00d8stlandets Blad i 1994 og 1995. Av omsyn til annonsesamk\u00f8yringane med Orkla valde A-pressen \u00e5 legge ned Ski Avis. \u00d8stlandets Blad overtok ansvaret for dei tilsette.<\/p>\n I Krager\u00f8 og Drangedal fanst det ved \u00e5rsskiftet 1997\/1998 tre f\u00e5dagsaviser. Orkla hadde kj\u00f8pt alle tre sommaren 1997 og fr\u00e5 januar 1998 kom to av dei ut som dagsavis. Den tredje, Drangedal Blad kom ut som f\u00f8r – men d\u00e5 den nye dagsavisa gjekk d\u00e5rleg valde Orkla \u00e5 legge ned Drangedal Blad for \u00e5 pr\u00f8ve \u00e5 styrke posisjonen til Krager\u00f8 Blad Vestmar som den nye dagsavisa heitte. Mange i Drangedal vart rasande over denne gambiten og skipa i staden si eiga nye avis; Drangedals Posten. Kor lenge dette partiet vil vare vil tida vise.<\/p>\n Sjakk: N\u00e5r lokalaviser vert trugande<\/i><\/strong><\/p>\n B\u00f8nder som m\u00f8ter andre b\u00f8nder vert st\u00e5ande og stange mot kvarandre. Dei kan berre g\u00e5 beint framover og kan ikkje sl\u00e5 ut andre brikkar utan at dei kan f\u00e5 g\u00e5 p\u00e5 skr\u00e5 framover. Men d\u00e5 er dei like farlege som alle andre brikker og kan truge langt sterkare brikker – dei kan ogs\u00e5 truge sj\u00f8lve kongen og dermed verte avgjerande i heile spelet.<\/p>\n I Harstad har Bladet Harstad ein posisjon som kan minne om dette. Bladet Harstad kjem ut tre gonger i veka – og har tilsynelatande ein h\u00e5plaus konkurranse med den tilsynelatande allmektige dagsavisa Harstad Tidende. Men Bladet Harstad er eigd av A-pressen og gjer at A-pressen si samk\u00f8yring MediaNor har dekning i alle byar og distrikt i Nord-Noreg. Det er dermed l\u00f8nsamt for A-pressen \u00e5 tilf\u00f8re Bladet Harstad ressursar for \u00e5 halde Harstad Tidende i evig sjakk p\u00e5 si eiga heimebane. I vanleg sjakk vil evig sjakk f\u00f8re til at spelet endar med uavgjort. Uavgjort er ukjent i avis-sjakk.<\/p>\n Harstad Tidende har elles gjort tilsvarande grep ved etableringa av Lokalavisa NordSalten og Saltenposten – d\u00e5 retta mot A-pressens Nordlands Framtid. A-pressen har ogs\u00e5 gjennom etableringa av Lokalavisa \u00d8yene p\u00e5 N\u00f8tter\u00f8 pr\u00f8vd ein tilsvarande strategi andsynes Orklaavisa T\u00f8nsbergs Blad.<\/p>\n A-pressen kj\u00f8pte for nokre \u00e5r sidan avisa Kvinnheringen – og ynskte seinare \u00e5 kj\u00f8pe avisa Grenda som kjem ut i same kommunen. Grenda skulle s\u00e5 leggjast ned for \u00e5 styrke Kvinnheringen. No vart det i staden avisene Sunnhordland og Haugesunds Avis som kj\u00f8pte Grenda – og sytte for at ho framleis kjem ut.<\/p>\n I somme h\u00f8ve har ein gambit hatt uventa utslag for spelarane. D\u00e5 Moss Avis la ned Vestby Avis, etablerte redakt\u00f8ren i Vestby Avis kort etter ei konkurrerande lokalavis, Vestby-Kur\u00e9ren, som i nokre \u00e5r gav Moss Avis uventa konkurranse. <\/strong>(I nokre m\u00e5nader! Min merknad, som utgjevar og redakt\u00f8r. SHS<\/em>)<\/p>\n Ein delvis tilsvarande situasjon opplevde Drammens Tidende og Buskeruds Blad d\u00e5 redakt\u00f8ren i R\u00f8yken og Hurums Avis kjende seg pressa ut av stillinga si – og i staden etablerte konkurrenten R\u00f8yken & Rundt. R\u00f8yken & Rundt kom ut eit par \u00e5r, og p\u00e5f\u00f8rte p\u00e5 den tida Drammens Tidende og Buskeruds Blad store tap og bekymringar for at dei skulle tape striden i det som d\u00e5 lag an til \u00e5 bli den nye hovudflyplass-kommunen.<\/p>\n Pok\u00e9mon varianten: Lokalaviser som dronning-fabrikkar<\/i><\/strong><\/p>\n N\u00e5r ein bonde har vandra fr\u00e5 andre til \u00e5ttande og siste rada p\u00e5 den andre sida av brettet, s\u00e5 f\u00e5r spelaren byte ut bonden med ein annan og meir verdfull brikke. I praksis vert bonden bytta med den mest verdfulle brikken; dronninga. Dronninga kan s\u00e5 kastast inn i spelet og er ikkje som bonden bunden til \u00e5 g\u00e5 berre beint framover.<\/p>\n I sjakk kan ikkje brikkane fr\u00e5 eit spel bli brukte i spel p\u00e5 andre brett, men det g\u00e5r fint i avis-sjakk. Dels fungerer lokalavisene som dronning-fabrikkar ved at leiarar i sm\u00e5aviser vert rekrutterte til leiarjobbar i st\u00f8rre aviser. Dels vert mindre aviser nytta som «f\u00f8rskule» for journalistar i st\u00f8rre aviser som kan tenkje seg redakt\u00f8rjobbar og difor blir pr\u00f8vde ut i mindre aviser &endash; f\u00f8rst.<\/p>\n Det er fleire d\u00f8me p\u00e5 slike ting. Richard Nergaard er eit av dei. Han var redakt\u00f8r i \u00c5ndalsnes Avis, som er eigd av Romsdals Budstikke, som vart kj\u00f8pt av Orkla i 1991. Redakt\u00f8r Odd Reidar Solem i Romsdals Budstikke sa opp og Nergaard vart f\u00f8rst konstituert og seinare fast tilsett som ny redakt\u00f8r. Ein som gjekk motsett veg var Thor Nagell som gjekk fr\u00e5 ei journaliststilling i Romsdals Budstikke til redakt\u00f8rstillinga i dotterselskapet Driva.<\/p>\n Nordstrands Blad vart i 1998 overteken av Orkla, og den nye redakt\u00f8ren Ivar Brynildsen kom fr\u00e5 ei anna Orklaavis, \u00d8stlandets Blad. Torunn Aarkvisla var i fleire \u00e5r disponent i R\u00f8yken og Hurums Avis – seinare vart ho disponent i TV Buskerud. Begge selskapa er med i Orkla-konsernet.<\/p>\n